Qurilish konstruksiyalarini kuchaytirish mavjud bino yoki inshoot elementlari haqiqiy yoki kelajakdagi yuklamalarda talab etiladigan yuk ko‘tarish qobiliyati, bikrlik yoki ishonchlilikni ta’minlamaganda amalga oshiriladi.
Kuchaytirish zarurati shikastlanish va eskirish, qurilishdagi xatolar, binoning vazifasini o‘zgartirish, og‘ir uskunalarni o‘rnatish, rekonstruksiya, yangi ochilishlar qurish yoki qo‘shimcha qavatlar barpo etish sababli yuzaga kelishi mumkin.
Bunda kuchaytirishni faqat ustun, to‘sin yoki devor kesimini mahalliy ravishda kattalashtirish bilan cheklab bo‘lmaydi. Konstruksiya binoning umumiy hisobiy sxemasining bir qismi hisoblanadi, shuning uchun bitta elementning o‘zgarishi kuchlarning boshqa uchastkalarga qayta taqsimlanishiga olib kelishi mumkin.
Shu sababli ishlar bino va inshootlarni texnik tekshirish, hisobiy baholash va asoslangan loyiha yechimini ishlab chiqishdan boshlanishi kerak.
Nuqsonning mavjudligi konstruksiyani albatta kuchaytirish kerakligini anglatmaydi. Avval uning kelib chiqish sababi va keyingi ekspluatatsiyaga ta’sirini aniqlash zarur.
Masalan, pardoz qatlamidagi yuzaki yoriq va yuk ko‘taruvchi temir-beton konstruksiyadagi yoriq mutlaqo turli ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Kuchaytirish odatda quyidagi holatlarda ko‘rib chiqiladi:
— shikastlanish yoki korroziya sababli haqiqiy yuk ko‘tarish qobiliyatining pasayishi
— hisobiy yuklamalarning oshishi
— rekonstruksiya vaqtida konstruktiv sxemaning o‘zgarishi
— yuk ko‘taruvchi devorlar va orayopmalarda ochilishlar qurish
— qo‘shimcha qavatlar barpo etish
— yangi texnologik uskunalarni o‘rnatish
— loyihalash yoki qurilishdagi xatolar oqibatlarini bartaraf etish zarurati
Asosiy vazifa konstruksiyani imkon qadar massiv qilish emas, balki minimal zarur aralashuv bilan element va butun binoning talab etiladigan ishlashini ta’minlashdir.
Kuchaytirish usulini tanlashdan oldin obyektning haqiqiy holatini aniqlash zarur.
Mutaxassislar mavjud hujjatlarni o‘rganadi, vizual va instrumental tekshiruvlarni o‘tkazadi, elementlarning o‘lchamlarini, shikastlanishlarning joylashuvini va zarur hollarda materiallarning xususiyatlarini aniqlashtiradi.
Nuqsonlarning paydo bo‘lish sabablariga alohida e’tibor qaratiladi.
Agar shikastlanish sababi bartaraf etilmasdan konstruksiya kuchaytirilsa, muammo qayta yuzaga kelishi mumkin. Masalan, namlanish va armatura korroziyasi davom etayotgan bo‘lsa, temir-beton uchastkani tiklash uzoq muddatli natija bermaydi.
Tekshiruvdan so‘ng aniqlangan nuqsonlar va kutilayotgan yuklamalarni hisobga olgan holda mavjud konstruktiv sxema hisoblanadi.
Kuchaytirishdan oldingi hisob-kitob faqat dastlabki loyiha chizmalariga emas, balki binoning haqiqiy ma’lumotlariga asoslanishi kerak.
Ekspluatatsiya davomida yuklamalar, elementlar geometriyasi, materiallarning holati yoki konstruktiv sxemaning o‘zi o‘zgargan bo‘lishi mumkin.
Baholashda quyidagilar hisobga olinadi:
— yuk ko‘taruvchi elementlarning o‘lchamlari va joylashuvi
— materiallarning xususiyatlari
— shikastlanishlarning turi va darajasi
— mavjud yuklamalar
— rekonstruksiyadan keyingi yuklamalar
— tayanch sharoitlari va elementlarning birgalikdagi ishlashi
Ushbu ma’lumotlar asosida kuchaytirish haqiqatan ham zarurmi va loyiha yechimi qanday natijani ta’minlashi kerakligi aniqlanadi.
Ayrim hollarda hisob-kitob konstruksiya zarur yuk ko‘tarish qobiliyatini saqlab qolganini va jiddiy kuchaytirishsiz shikastlangan uchastkani ta’mirlash yetarli ekanini ko‘rsatadi.
Temir-beton ustunlar, to‘sinlar, devorlar va orayopmalar yuk ko‘tarish qobiliyati yetarli bo‘lmaganda, beton shikastlanganda, armatura korroziyaga uchraganda yoki yuklamalar oshganda kuchaytirishni talab qilishi mumkin.
Usulni tanlash qaysi parametrni o‘zgartirish zarurligiga bog‘liq: yuk ko‘tarish qobiliyati, bikrlik, barqarorlik yoki muayyan turdagi kuchlanishga qarshilik.
Kesimni qo‘shimcha temir-beton bilan kattalashtirish, metall elementlarni o‘rnatish, qo‘shimcha armaturalash yoki boshqa loyiha yechimlari qo‘llanilishi mumkin.
Bunda mavjud va yangi konstruksiya qismlarining birgalikda ishlashini ta’minlash muhim.
Agar yangi material eski elementga kuchlarni to‘g‘ri uzatish ta’minlanmasdan shunchaki qo‘shilsa, kuchaytirishning hisobiy samarasi amalga oshmasligi mumkin.
Ustunni kuchaytirishda uning ishlash xususiyati, yuklama ekssentrisiteti, beton va armaturaning holati, shuningdek kuchlarning qavatlar orasida uzatilish usuli hisobga olinishi kerak.
Kesimni kattalashtirish yuk ko‘tarish qobiliyatini oshirishi mumkin, biroq shu bilan birga xona geometriyasini o‘zgartiradi va arxitekturaviy rejalashtirishga ta’sir qilishi mumkin.
Yana bir variant – qo‘shimcha metall elementlardan yoki kombinatsiyalangan yechimlardan foydalanish.
Usul faqat hisob-kitob asosida tanlanmaydi. Ustunga kirish imkoniyati, foydalanilayotgan bino ichida ishlarni bajarish imkoniyati va tutash orayopmalar hamda poydevorlarning holati ham muhim.
To‘sinlar va orayopma plitalari yuklama oshganda, bikrlik yetarli bo‘lmaganda, haddan tashqari egilishlar yoki shikastlanishlar yuzaga kelganda kuchaytiriladi.
Bunday zarurat ayniqsa xona vazifasi o‘zgarganda tez-tez yuzaga keladi.
Masalan, oddiy xona ombor, arxiv, texnologik zona yoki og‘ir uskunalar joylashtiriladigan maydonga aylantirilishi mumkin. Natijada orayopmaga tushadigan yuklama sezilarli darajada oshadi.
Kuchaytirish yechimi faqat plita yoki to‘sinning o‘zini emas, balki qo‘shimcha kuchlar uzatiladigan elementlarni ham hisobga olishi kerak.
Agar bundan keyin yuklama ustunlar yoki poydevorning imkoniyatlaridan oshib ketsa, faqat orayopmani kuchaytirish yetarli bo‘lmaydi.
Metall ustunlar, to‘sinlar va fermalarni korroziya, yuklamalarning oshishi, barqarorlikning yetarli emasligi yoki hisobiy sxemaning o‘zgarishi sababli kuchaytirish talab qilinishi mumkin.
Vazifaga qarab qo‘shimcha metall elementlar o‘rnatish, kesimni o‘zgartirish, tugunlarni kuchaytirish yoki qo‘shimcha bog‘lamalar qurish qo‘llaniladi.
Birikmalarning holati alohida ahamiyatga ega.
Asosiy metall profilning yuk ko‘tarish qobiliyati yetarli bo‘lsa ham, zaif boltli yoki payvandlangan tugun butun tizimning ishlashini cheklashi mumkin.
Tekshiruv vaqtida korroziya tufayli kesimning kamayishi va uning sabablari ham baholanishi kerak.
Tosh va g‘isht konstruksiyalar asosning cho‘kishi, mahalliy ortiqcha yuklama, ochilishlar qurilishi, namlik ta’siri yoki binoning fazoviy ishlashi buzilishi sababli shikastlanishi mumkin.
Kuchaytirishdan oldin yoriqlar paydo bo‘lishining xususiyatini aniqlash zarur.
Agar yoriqlar asosning davom etayotgan deformatsiyasi bilan bog‘liq bo‘lsa, poydevor muammosini hal qilmasdan devorni mahalliy kuchaytirish samarasiz bo‘lishi mumkin.
Yangi ochilishlar qurishda uning ustidagi yuklamani uzatish sxemasini oldindan aniqlash va tegishli kuchaytirishni ishlab chiqish zarur.
Loyihada nazarda tutilgan vaqtinchalik yoki doimiy elementlar o‘rnatilishidan oldin devorning yuk ko‘taruvchi qismini demontaj qilmaslik ayniqsa muhim.
Poydevorlarni kuchaytirish bino ustiga qo‘shimcha qavatlar qurishda, yangi uskunalar o‘rnatishda, konstruktiv sxemani o‘zgartirishda yoki asosning yuk ko‘tarish qobiliyati yetarli emasligi aniqlanganda talab qilinishi mumkin.
Yechim ishlab chiqishdan oldin poydevorning haqiqiy konstruksiyasi va grunt asosining holatini aniqlash zarur.
Muammoning sababi poydevorning o‘zida emas, balki grunt xususiyatlari yoki gidrogeologik sharoitlarning o‘zgarishida bo‘lishi mumkin.
Shu sababli mavjud poydevor o‘lchamlarini kattalashtirish universal yechim hisoblanmaydi.
Loyihachi qo‘shimcha kuchlar asosga qanday uzatilishini va kuchaytirish binoning cho‘kishlariga qanday ta’sir qilishini aniqlashi kerak.
Yangi eshik, texnologik yoki kommunikatsion ochilishlar qurish mahalliy kuchaytirishning keng tarqalgan sabablaridan biridir.
Agar ochilish yuk ko‘taruvchi devor yoki orayopmada bajarilsa, mavjud elementning bir qismi amalda olib tashlanadi.
Bu kuchlarning uzatilish sxemasini o‘zgartiradi.
Loyihada ochilishning ruxsat etilgan joylashuvi va o‘lchami, peremichkalar, ramalar yoki boshqa kuchaytiruvchi elementlarni o‘rnatish zarurati, shuningdek ishlarni bajarish ketma-ketligi belgilanadi.
Avval yuklamani uzatishning yangi sxemasi shakllantirilishi kerak va faqat shundan keyin konstruksiyaning loyihada ko‘zda tutilgan qismini demontaj qilishga ruxsat etiladi.
Qo‘shimcha qavatlar qurish deyarli butun yuk ko‘taruvchi tizimga tushadigan yuklamalarni oshiradi.
Faqat yuqori qavat konstruksiyalarini emas, balki pastdagi devorlar yoki ustunlar, orayopmalar, poydevor va grunt asosini ham tekshirish zarur.
O‘zbekistondagi obyektlar uchun qo‘shimcha massaning binoning seysmik ishlashiga ta’sirini ham hisobga olish muhim.
Ayrim hollarda qo‘shimcha qavat uchun yengilroq konstruktiv tizimdan foydalanish oqilona yechim bo‘lishi mumkin. Biroq bunday yechimning imkoniyati hisob-kitob bilan tasdiqlanishi kerak.
Mavjud binoni rekonstruksiya qilishda faqat alohida elementlarni mahalliy kuchaytirish emas, balki butun obyektning fazoviy ishlashini yaxshilash ham talab qilinishi mumkin.
Seysmik barqarorlik binoning konfiguratsiyasi, bikrlik va massaning taqsimlanishi, birikmalar holati, vertikal yuk ko‘taruvchi elementlarning joylashuvi va orayopmalarning ishlashiga bog‘liq.
Shu sababli alohida ustun yoki devorni kuchaytirish har doim ham seysmik xavfsizlik vazifasini hal qilmaydi.
Muhandis binoni yagona fazoviy tizim sifatida ko‘rib chiqishi va taklif etilayotgan o‘zgarishlarning umumiy hisobiy modelga ta’sirini baholashi kerak.
Bir xil konstruksiyani ba’zan bir nechta usul bilan kuchaytirish mumkin.
Eng maqbul variant faqat maksimal yuk ko‘tarish qobiliyatiga qarab tanlanmaydi.
Ishlarni bajarish imkoniyati, konstruksiyaga kirish qulayligi, bino ekspluatatsiyasini to‘xtatish davomiyligi, qo‘shimcha massa, arxitekturaga ta’siri va mavjud elementlar bilan o‘zaro ishlashi solishtiriladi.
| Omil | Nima uchun muhim |
|---|---|
| Mavjud holat | Mavjud konstruksiyadan foydalanish imkoniyatini belgilaydi |
| Talab etiladigan yuk ko‘tarish qobiliyati | Kuchaytirishdan talab etiladigan samarani ko‘rsatadi |
| Montaj sharoitlari | Qo‘llash mumkin bo‘lgan texnologiyalarni cheklaydi |
| Qo‘shimcha og‘irlik | Boshqa elementlarga tushadigan yuklamani oshirishi mumkin |
| Kuchaytirish gabaritlari | Foydali maydonga ta’sir qiladi |
| Binodan foydalanish | Ishlarni bajarishning ruxsat etilgan ketma-ketligini belgilaydi |
Shu sababli kuchaytirish usulini tanlash universal namunaviy sxema asosida emas, balki tekshiruv va hisob-kitoblardan keyin amalga oshirilishi kerak.
Kuchaytirish loyihasi nafaqat yakuniy konstruksiyani, balki uni yaratish tartibini ham tavsiflashi kerak.
Ishlar yakunlanmaguncha bino vaqtincha hisobiy jihatdan noqulayroq sxemada bo‘lishi mumkin.
Masalan, yangi ochilish qurishda, agar loyihada teskari ketma-ketlik nazarda tutilgan bo‘lsa, avval devorning yuk ko‘taruvchi qismini olib tashlab, keyin kuchaytirishni o‘rnatish mumkin emas.
Zarur hollarda vaqtinchalik tayanchlar va ishlarni bajarish davrida yuklamani xavfsiz uzatish imkonini beradigan boshqa choralar qo‘llaniladi.
Murakkab obyektlarda ushbu jarayonlarni tashkil etish qurilish loyihalarini boshqarish bilan bog‘liq holda amalga oshirilishi mumkin.
Murakkab rekonstruksiya vaqtida yangi kuchaytiruvchi elementlarni mavjud konstruktiv va muhandislik tizimi ichida joylashtirishga to‘g‘ri keladi.
Binolarni axborot modellashtirish bunday yechimlarni yagona raqamli modelda muvofiqlashtirishga yordam beradi.
Bu kuchaytirish elementlari muhandislik kommunikatsiyalari, arxitekturaviy elementlar yoki uskunalar bilan kesishadigan hollarda ayniqsa foydali.
Biroq mavjud bino uchun BIM-model aniq boshlang‘ich o‘lchovlar va tekshiruv natijalari asosida shakllantirilishi kerak.
Kuchaytirish samaradorligi nafaqat hisob-kitobga, balki loyihaning sifatli amalga oshirilishiga ham bog‘liq.
Elementlar geometriyasi, qo‘llaniladigan materiallar, birikmalar texnologiyasi va belgilangan ishlar ketma-ketligiga rioya qilish zarur.
Yashirin bo‘lib qoladigan operatsiyalarni nazorat qilish ayniqsa muhim, chunki pardozlash ishlari tugagandan keyin ularni tekshirish qiyin yoki imkonsiz bo‘lishi mumkin.
Qurilish ishlarining loyiha yechimlariga muvofiqligi texnik nazorat doirasida nazorat qilinishi mumkin.
Agar demontaj yoki konstruksiyalarni ochish vaqtida ilgari noma’lum bo‘lgan nuqsonlar aniqlansa, ishlarni davom ettirishdan oldin loyiha yechimini qayta baholash zarur.
Hujjatlar tarkibi obyektning murakkabligiga bog‘liq.
Loyiha boshlang‘ich hisobiy sxema, qabul qilingan texnik yechim, kuchaytiriladigan elementlarning chizmalari, ularning mavjud konstruksiyalar bilan birikish tugunlari va ishlarni bajarishga qo‘yiladigan talablarni o‘z ichiga olishi kerak.
Murakkab holatlarda montaj ketma-ketligi va ishlarni xavfsiz bajarish uchun zarur bo‘lgan vaqtinchalik tadbirlar ham belgilanadi.
Hujjatlarning asosiy vazifasi muhandislik hisob-kitobi bilan obyektning o‘zida kuchaytirish ishlarining amalda bajarilishi o‘rtasidagi muvofiqlikni ta’minlashdir.
Narx faqat metall, beton yoki boshqa materiallar hajmiga bog‘liq emas.
Unga mavjud konstruksiyalarning holati, ish zonasiga kirish imkoniyati, demontaj zarurati, tugunlarning murakkabligi, vaqtinchalik mahkamlash va binodan foydalanishni to‘xtatish imkoniyati ta’sir qiladi.
Ba’zan materiallar bo‘yicha qimmatroq yechim iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqroq bo‘ladi, agar u ish muddatini sezilarli darajada qisqartirish va obyekt faoliyatini uzoq vaqtga to‘xtatmaslik imkonini bersa.
Shu sababli narxni tekshiruv o‘tkazilib, prinsipial yechim ishlab chiqilgandan keyin baholash to‘g‘riroq bo‘ladi.
Qurilish konstruksiyalarini kuchaytirish – binoning haqiqiy holati va uning ishlashini hisobiy baholashga asoslanishi kerak bo‘lgan muhandislik vazifasi.
Ish texnik tekshiruv va shikastlanish sabablari yoki yuklamalar o‘zgarishini aniqlashdan boshlanadi. Shundan so‘ng yuk ko‘tarish qobiliyati tekshiriladi va kuchaytirish usuli tanlanadi.
Elementlarning birgalikdagi ishlashini hisobga olish ayniqsa muhim. Ustun, devor, orayopma yoki poydevorni kuchaytirish binoning boshqa qismlaridagi kuchlarning taqsimlanishini o‘zgartirishi mumkin.
Engineering Services bino va inshootlarni texnik tekshirish va bino va inshootlarni loyihalash ishlarini amalga oshiradi, bu esa kuchaytirish bo‘yicha yechimlarni obyektning haqiqiy holati va hisobiy talablar asosida asoslash imkonini beradi.
Agar konstruksiyaning haqiqiy yuk ko‘tarish qobiliyati mavjud yoki kelajakdagi yuklamalar uchun yetarli bo‘lmasa, shuningdek ayrim shikastlanishlar, rekonstruksiya, ochilishlar qurish, qo‘shimcha qavatlar barpo etish yoki og‘ir uskunalarni o‘rnatish holatlarida kuchaytirish talab etiladi.
Ha. Yechim ishlab chiqilishidan oldin konstruksiyaning haqiqiy holati, shikastlanish sabablari, elementlarning geometriyasi va materiallarning xususiyatlari aniqlanishi kerak. Ushbu ma’lumotlar hisobiy tekshiruvda qo‘llaniladi.
Yuk ko‘taruvchi konstruksiyalar uchun kuchaytirish usuli hisob-kitob bilan asoslangan bo‘lishi kerak. Loyiha nafaqat yangi elementlarning o‘lchamlarini, balki ularning mavjud tizim bilan birikishini va ishlarni bajarish ketma-ketligini ham belgilaydi.
Kuchaytirish temir-beton, metall va tosh konstruksiyalar, poydevorlar, ustunlar, to‘sinlar, devorlar, orayopmalar va boshqa yuk ko‘taruvchi elementlarga nisbatan qo‘llaniladi.
Har doim ham emas, biroq uning yuk ko‘tarish qobiliyati yangi yuklamalarni hisobga olgan holda tekshirilishi kerak. Agar mavjud poydevor va grunt asosi talab etiladigan ishlashni ta’minlamasa, kuchaytirish yechimi ishlab chiqiladi.
Tanlov konstruktiv sxema, element materiali va holati, yuk ko‘tarish qobiliyatini talab etiladigan darajada oshirish, ish zonasiga kirish imkoniyati, binodan foydalanish sharoitlari va yangi yechimning boshqa konstruksiyalarga ta’siriga bog‘liq.
0 Похожие статьи
