Bino va inshootlarni rekonstruksiya qilish – mavjud obyektning haqiqiy texnik holati, undan foydalanishga qo‘yiladigan yangi talablar va kelajakdagi yuklamalarni hisobga olgan holda o‘zgartirishni nazarda tutadigan ishlar majmui.
Yangi qurilishdan farqli ravishda, loyihachi shartli ravishda bo‘sh maydon bilan emas, balki allaqachon mavjud poydevorlar, yuk ko‘taruvchi konstruksiyalar, muhandislik tarmoqlari va rejalashtirish yechimlari bilan ishlaydi. Shu sababli rekonstruksiyaning asosiy vazifasi nafaqat yangi yechimlarni ishlab chiqish, balki ularni mavjud binoga xavfsiz tarzda integratsiya qilishdan iborat.
Rekonstruksiya obyektning vazifasi o‘zgarganda, foydali maydonni oshirish, qo‘shimcha qavatlar qurish, qo‘shimcha bino qismi barpo etish, texnologik uskunalarni almashtirish, rejalashtirishni o‘zgartirish yoki ayrim konstruksiyalarning yuk ko‘tarish qobiliyatini oshirish zarur bo‘lganda talab qilinishi mumkin.
Bunday yechimlarni ishlab chiqishdan oldin obyektning haqiqiy holatini aniqlash zarur. Shu sababli asosiy boshlang‘ich bosqichlardan biri bino va inshootlarni texnik tekshirish hisoblanadi.
Rekonstruksiya sabablari obyektni rivojlantirish bilan ham, uning texnik holati bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Tijorat binosi uchun bu yangi vazifaga mos ravishda rejalashtirishni o‘zgartirish bo‘lishi mumkin. Ishlab chiqarish obyekti uchun – yuqoriroq yuklama hosil qiladigan uskunani o‘rnatish yoki texnologik sxemani o‘zgartirish. Turar joy binosi uchun – qo‘shimcha qavat qurish, qo‘shimcha bino qismi barpo etish yoki ichki xonalarni sezilarli darajada o‘zgartirish.
Alohida vazifalar toifasi mavjud binoni saqlab qolish, biroq uni muhandislik tizimlari, xavfsizlik va ekspluatatsiya bo‘yicha zamonaviy talablarga moslashtirish zarur bo‘lganda yuzaga keladi.
Barcha bunday holatlarda avvalo mavjud obyektning qaysi elementlarini saqlab qolish mumkinligini, qaysilarini kuchaytirish kerakligini va qaysilarini almashtirish maqsadga muvofiqligini aniqlash zarur.
Rekonstruksiya loyihasini bevosita yangi rejalashtirish yechimlarini ishlab chiqishdan boshlash tavsiya etilmaydi.
Avval mavjud obyekt haqida ma’lumotlar yig‘ilishi kerak: loyiha va ijro hujjatlari, avvalgi ta’mirlash va qayta qurish ishlari haqidagi ma’lumotlar, foydalanilayotgan uskunalar va haqiqiy yuklamalar to‘g‘risidagi axborot.
Shundan so‘ng bino tekshiriladi.
Mutaxassislar konstruktiv sxemani aniqlashtiradi, poydevorlar, ustunlar, devorlar, orayopmalar va boshqa elementlarning holatini baholaydi, yoriqlar, korroziya, deformatsiyalar va mahalliy buzilish uchastkalarini aniqlaydi.
Agar boshlang‘ich hujjatlar mavjud bo‘lmasa yoki binoning haqiqiy holati loyihadan farq qilsa, o‘lchov va tadqiqot ishlari hajmi oshiriladi.
Bino joylashuvi, uchastka relyefi va mavjud kommunikatsiyalarni aniqlashtirish uchun zarur hollarda topografik suratga olish amalga oshiriladi.
Tekshiruv nafaqat obyektning joriy holati haqidagi savolga, balki undan ham muhimroq savolga – mavjud konstruktiv tizim rekonstruksiyadan keyingi yuklamalarni qabul qila oladimi – degan savolga javob berishi kerak.
Masalan, qo‘shimcha qavatlar qurilganda yuklamaning oshishi orayopmalar, devorlar yoki ustunlar orqali poydevorga, undan esa asosga uzatiladi. Bunday vaziyatda faqat binoning yuqori qismini tekshirish yetarli emas.
Yangi ochilish qurilganda faqat ochilish atrofidagi devor uchastkasini emas, balki kuchlarning uzatilish umumiy sxemasidagi o‘zgarishni ham baholash zarur.
Og‘ir uskuna o‘rnatilsa, uskunadan asosgacha bo‘lgan yuk uzatish yo‘li tahlil qilinadi.
Shu sababli tekshiruv va rekonstruksiya loyihasi bitta muhandislik vazifasining o‘zaro bog‘liq bosqichlari sifatida ko‘rib chiqilishi kerak.
Ishlarning ketma-ketligi obyekt xususiyatlariga bog‘liq, biroq umumiy jarayonni quyidagicha ifodalash mumkin.
| Bosqich | Asosiy vazifa |
|---|---|
| Boshlang‘ich ma’lumotlarni yig‘ish | Binoning mavjud xususiyatlari va rejalashtirilayotgan o‘zgarishlarni aniqlash |
| Texnik tekshiruv | Konstruksiyalarning haqiqiy holatini aniqlash |
| Hisobiy baholash | Yangi yuklamalarda yuk ko‘tarish qobiliyatini tekshirish |
| Konsepsiyani ishlab chiqish | Rekonstruksiyaning prinsipial sxemasini aniqlash |
| Loyihalash | Arxitekturaviy, konstruktiv va muhandislik yechimlarini ishlab chiqish |
| Bo‘limlarni muvofiqlashtirish | Mavjud va yangi tizimlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklarni bartaraf etish |
| Ishlarni bajarish | Loyiha yechimlarini obyektning o‘zida amalga oshirish |
| Nazorat | Bajarilayotgan ishlarning loyihaga muvofiqligini tekshirish |
Loyiha hujjatlarining asosiy qismi bino va inshootlarni loyihalash doirasida ishlab chiqiladi.
Rekonstruksiyaning eng mas’uliyatli vazifalaridan biri mavjud konstruksiyalarning yuk ko‘tarish qobiliyatini baholashdir.
Bino ko‘zga tashlanadigan muammolarsiz foydalanilayotgan bo‘lsa ham, bu uning konstruksiyalari qo‘shimcha yuklamalarni xavfsiz qabul qila olishini anglatmaydi.
Masalan, qo‘shimcha qavat qurish nafaqat yuqori darajadagi devorlar yoki ustunlarga tushadigan yuklamani o‘zgartiradi. Qo‘shimcha kuchlar pastki qavatlarga, poydevorga va grunt asosiga uzatiladi.
Hisobiy tekshiruvda elementlarning haqiqiy o‘lchamlari, materiallar, aniqlangan nuqsonlar, mavjud va kelajakdagi yuklamalar, shuningdek binoning qabul qilingan konstruktiv sxemasi hisobga olinadi.
Agar yuk ko‘tarish qobiliyati yetarli bo‘lmasa, kuchaytirish bo‘yicha yechimlar ishlab chiqiladi.
Kuchaytirish mavjud element kelajakdagi hisobiy sxemaga mos kelmaganda yoki uning yuk ko‘tarish qobiliyati yetarli bo‘lmaganda talab etiladi.
Kuchaytirish usuli har bir holat uchun alohida tanlanadi. U konstruksiya materiali, yuklama xususiyati, elementning holati, ish zonasiga kirish imkoniyati va qurilish maydonining sharoitlariga bog‘liq.
Ayrim hollarda konstruksiyaning alohida uchastkasini mahalliy kuchaytirish yetarli bo‘lishi mumkin. Boshqa hollarda esa elementning ishlash sxemasini o‘zgartirish yoki yuklamani qo‘shimcha konstruksiyalarga uzatish talab etiladi.
Ishlarni bajarish ketma-ketligini hisobga olish ayniqsa muhim. Demontaj yoki kuchaytirish ishlarining noto‘g‘ri tartibi binoning hisobiy sxemasini vaqtincha o‘zgartirib, hatto yakuniy loyiha yechimi to‘g‘ri bo‘lsa ham xavfli yuklamalarni yuzaga keltirishi mumkin.
Qavatlar soni yoki boshqa sezilarli yuklamalar oshirilganda poydevorlarning holati alohida ahamiyat kasb etadi.
Mavjud poydevorning turi va o‘lchamlari, uning holati hamda grunt asosi bilan o‘zaro ishlashi aniqlanishi kerak.
Agar yangi hisobiy yuklama ruxsat etilgan qiymatdan oshsa, poydevorni kuchaytirish, uning maydonini kengaytirish, qo‘shimcha elementlar qurish yoki yuklamalarni uzatish sxemasini o‘zgartirish talab qilinishi mumkin.
Poydevor bo‘yicha yechimlar yer usti konstruktiv tizimini tahlil qilish bilan birgalikda qabul qilinishi kerak. Agar bino asosi yangi kuchlarni qabul qila olmasa, alohida ustun yoki devorlarni kuchaytirish muammoni hal qilmaydi.
Rekonstruksiya vaqtida ko‘pincha binoning ichki rejalashtirilishini o‘zgartirish talab etiladi.
Agar o‘zgarishlar faqat yuk ko‘tarmaydigan elementlarga tegishli bo‘lsa, muhandislik vazifasi odatda soddaroq bo‘ladi. Biroq yuk ko‘taruvchi devorlarda ochilishlar qurish, zinapoya kataklarini o‘zgartirish yoki konstruktiv elementlarni demontaj qilish oldindan hisobiy baholashni talab qiladi.
Yangi ochilish konstruksiyadagi kuchlarning taqsimlanishini o‘zgartiradi. Shu sababli uning o‘lchamlari va joylashuvi faqat arxitekturaviy vazifaga qarab belgilanmasligi kerak.
Loyihada zarur hollarda ochilish zonasini kuchaytirish ko‘zda tutiladi va ishlarni xavfsiz bajarish texnologiyasi belgilanadi.
Rekonstruksiya vaqtida mavjud konstruksiyalar haqidagi ma’lumotlarni yangi arxitekturaviy va muhandislik yechimlari bilan birlashtirish zarur.
Yirik va texnik jihatdan murakkab obyektlarda binolarni axborot modellashtirish ushbu ma’lumotlarni yagona raqamli modelda birlashtirishga yordam beradi.
BIM yangi muhandislik kommunikatsiyalarining mavjud to‘sinlar, ustunlar va boshqa konstruksiyalar bilan kesishishini oldindan aniqlash, uskunalarga kirish imkoniyatini tekshirish va loyiha bo‘limlarini o‘zaro muvofiqlashtirish imkonini beradi.
Biroq bunday modelning aniqligi mavjud binoni o‘lchash va tekshirish uchun olingan boshlang‘ich ma’lumotlarning sifatiga bevosita bog‘liq.
Agar binoni foydalanishdan to‘liq chiqarib bo‘lmasa, qo‘shimcha murakkablik yuzaga keladi.
Ishlab chiqarish, tijorat yoki ma’muriy obyektlarda ishlarni ba’zan bosqichma-bosqich bajarishga to‘g‘ri keladi.
Bunday holatda loyiha vaqtinchalik ekspluatatsiya sxemalari, xonalarga kirish imkoniyati, muhandislik tizimlarini ko‘chirish va qurilish ishlarining ketma-ketligini hisobga olishi kerak.
Buyurtmachi, loyihachilar va pudratchilar o‘rtasidagi hamkorlikni tashkil etish alohida ahamiyatga ega. Murakkab obyektlarda bunday muvofiqlashtirishni qurilish loyihalarini boshqarish doirasida amalga oshirish mumkin.
Hatto batafsil ishlab chiqilgan loyiha ham qurilish maydonida bevosita nazorat qilish zaruratini bekor qilmaydi.
Konstruksiyalar ochilganda ishlar boshlanishidan oldin to‘liq aniqlashning imkoni bo‘lmagan xususiyatlar aniqlanishi mumkin: yashirin nuqsonlar, haqiqiy armaturalash, o‘lchamlardagi farqlar yoki avval bajarilgan o‘zgartirishlar.
Bunday hollarda yangi ma’lumotlarning ta’sirini baholash va zarur bo‘lsa loyiha yechimini tuzatish kerak.
Amalda bajarilayotgan ishlarning loyiha hujjatlari, texnologiya va sifat talablariga muvofiqligi texnik nazorat doirasida tekshiriladi.
Rekonstruksiyada bunday nazorat konstruksiyalarni kuchaytirish, yangi ochilishlar qurish va keyingi bosqichlar tugagandan so‘ng yashirin bo‘lib qoladigan ishlarni bajarishda ayniqsa muhim.
Rekonstruksiya qiymatini faqat bino maydoni asosida ishonchli aniqlash mumkin emas.
Bir xil o‘lchamdagi ikki obyekt konstruksiyalarning texnik holati, rejalashtirilayotgan o‘zgarishlarning murakkabligi va qurilish ishlarini bajarish sharoitlari sababli ish hajmi bo‘yicha sezilarli farq qilishi mumkin.
Yakuniy byudjetga poydevorlar va yuk ko‘taruvchi konstruksiyalarni kuchaytirish zarurati, mavjud elementlarni demontaj qilish, muhandislik tizimlarini o‘zgartirish va foydalanilayotgan obyekt ichida ishlarni bajarish ayniqsa katta ta’sir ko‘rsatadi.
Shu sababli dastlabki baholash tekshiruv o‘tkazilib, asosiy loyiha yechimlari ishlab chiqilgandan keyin ancha aniq bo‘ladi.
Bino va inshootlarni rekonstruksiya qilish oddiy rejalashtirishni o‘zgartirish yoki alohida elementlarni almashtirishga qaraganda chuqurroq muhandislik tayyorgarligini talab qiladi.
Ish mavjud obyektni o‘rganish va uning haqiqiy texnik holatini aniqlashdan boshlanadi. Shundan so‘ng hisob-kitoblar bajariladi hamda kelajakdagi yuklamalar va ekspluatatsiya sharoitlarini hisobga olgan holda arxitekturaviy, konstruktiv va muhandislik yechimlari ishlab chiqiladi.
Yuk ko‘taruvchi konstruksiyalar va poydevorlarning holati, seysmik xavfsizlik, yangi yechimlarning mavjud tizimlar bilan mosligi va ishlarni to‘g‘ri ketma-ketlikda bajarish alohida ahamiyatga ega.
Engineering Services bino va inshootlarni loyihalash, texnik tekshirish va qurilish loyihalarini kuzatib borish ishlarini amalga oshiradi, bu esa rekonstruksiyani mavjud obyektni baholashdan boshlab loyiha yechimlarini amalga oshirishgacha bo‘lgan yagona jarayon sifatida ko‘rib chiqish imkonini beradi.
Agar rekonstruksiya yuk ko‘taruvchi konstruksiyalarga ta’sir qilsa, qo‘shimcha qavat qurish, yangi ochilishlar yaratish, yuklamalarni o‘zgartirish yoki sezilarli darajada qayta rejalashtirishni nazarda tutsa, konstruksiyalarning haqiqiy holatini aniqlash zarur. Buning uchun binoni texnik tekshirish amalga oshiriladi.
Bunday imkoniyat hisob-kitob asosida aniqlanadi. Yangi yuklamalarni hisobga olgan holda poydevorlar, ustunlar, devorlar, orayopmalarning yuk ko‘tarish qobiliyati va binoning umumiy fazoviy ishlashi tekshirilishi kerak.
Har doim ham emas. Agar mavjud konstruksiyalar kelajakdagi yuklamalarni xavfsiz qabul qila olmasa yoki ularning yuk ko‘tarish qobiliyatini kamaytiradigan shikastlanishlar mavjud bo‘lsa, kuchaytirish talab etiladi.
Kapital ta’mir asosan eskirgan elementlarni tiklash yoki almashtirishga qaratiladi. Rekonstruksiya esa mavjud obyektni, masalan uning maydoni, qavatlar soni, konstruktiv sxemasi yoki funksional vazifasini sezilarli darajada o‘zgartirish bilan bog‘liq.
Tarkib obyekt va rejalashtirilayotgan o‘zgarishlarga bog‘liq. Odatda loyiha arxitekturaviy, konstruktiv va muhandislik yechimlarini, zarur hollarda esa mavjud konstruksiyalarni kuchaytirish va ishlarni bajarishni tashkil etish bo‘yicha tadbirlarni o‘z ichiga oladi.
Narxga obyektning texnik holati, demontaj hajmi, konstruksiyalar va poydevorlarni kuchaytirish zarurati, muhandislik tizimlarini o‘zgartirish, loyiha yechimlarining murakkabligi va ishlarni bajarish sharoitlari ta’sir qiladi.
0 Похожие статьи
